Testimoniatges

Dempús des sègles, enes portaus des glèises de Vielha e de Betren i demoren tostemp uns motius de tocaires de musica, concrètament dus sonaires de bot, damb era bota dejós deth braç e es dues mans sus eth canet der esturment.
Diuèrsi an estat es testimònis qu'an parlat sus eth bot en tot rebrembà-lo com ua part plan importanta der auviatge musicau dera Val d'Aran.
Bernat Menetrier, membre deth Conservatòri Occitan, e autor d'un trabalh sus eth bot, apareishut bèth temps a ena revista Tèrra Aranesa, parle deth testimòni de persones araneses com Antonio Sambeat, 70 ans capelhan de Montcorbau, Modesto Verdier, pastor de 40 ans, Antonio de Vilamòs de 80 ans, M. Jaume Portolà de Vielha de 77 ans, M. Agullana dera Ribagorça (80 ans), M. Lacroix, de Castillon de Cunzeran, pròp de St. Girons, de 70 ans, M. Barés de Bausen de 50 ans… que rebremben auer entenut a tocar er esturment o ben d'auer entenut a parlar de bèth tocaire de bot qu'animaue es balhs e serades autant ena Val d'Aran coma enes entorns. Tanben M. Andreu Garroi de Bagergue d'apruprètz 80 ans, mos ditz Menetrier, s'embrembaue d'auer vist com es pastors s'emportauen un bot tà divertí-se en tot sauvauen es oelhes ena montanha.

Origen deth bot

En antic Egipte dejà sonauen esturments a caramet o tròç de cana que hè fiulet, eth son de basa des clarinets, gaites… e d'aguest temps tanben ei era idèa de poder tocar sense jamès arturà-se, ne eth temps de respirar. En Mesopotàmia e Grècia que s'an trapat esturments de pèth de bèstia damb ua bota tà hèr resèrva d'aire eth temps de respirar.
Ara, que son sustot coneishudes es gaites galhègues e eth pibroch escocés mès, tanben en Itàlia, Bulgària, Ongria… son fòrça coneishudi esturments d'aguesta familha.
Ena Gascunya, e laguens des vals comengeses, ei era Val d'Aran era val que mielhor a sabut conservar eth nòste bot e que cau aumenatjar per aguest motiu ad aquera brava gent aranesa que sabec sauvar un tròç deth nòste auviatge culturau. Poder recéber ua eréncia atau qu'ei ua grana responsabilitat entà toti nosati pr'amor que com ditz Bernat Menetrier: "I a de moments entàs uelhs com es arquitectures o pintures e d'auti entàs aurelhes coma es utisi de musica".

Com ei eth bot?

Eth bot ei ua grana bossa de pèth com entà portar eth vin. De hèt açò li balhe eth nòm. Qu'ei de remercar qu'ena lengua occitana, esturments atau, segontes eth país, se'n diden bodega, craba, crabeta… Entà bohar laguens, un canet, pro long entà poder demorar ben dret quan se teng eth bot jos eth braç. Dilhèu, pr'amor qu'ei ua forma des mès antigues non i a cap de bronzidèr, ath contrari qu'ena gaita galhèga, e ei dera familha dera clarineta damb caramet simple ei a díder de sonque un tròç de cana que bronís. Dessús i a sies traucs (sense clau), pro entà tocar es musiques dera nòsta tradicion.

Auem recuperat eth bot

Era Còlha St. Maria de Mijaran e Es Corbilhuèrs de Les auem era volentat d'incorporar aguest tradicionau esturment de musica enes nòstes actuacions. Ei per aquerò que damb era ajuda economica deth Conselh Generau d'Aran e es Ajuntaments de Naut Aran, Vielha e Les auem encomanat era reconstruccion de dus bots que poguen èster tocadi per musics des dues còlhes.